Bergen op Zoom
St. Philipsland St. Maartensdijk Westkerke Scherpenisse Dinteloord Steenbergen

In 1458 werd het eerder genoemde "gemene land" verdeeld. De heer van Bergen op Zoom verkreeg hierbij: 1. Oudenbosch; 2. Oud Gastel; 3. Hoeven; 4. het onbedijkte gebied van Sint Maartenspolder, Nieuw Gastel, Standdaarbuiten, Fijnaart, Heijningen en Willemstad. De heer van Breda verkreeg: 1. de stad Steenbergen, met hetgeen daarbij hoorde; 2. het gebied van Roosendaal en het deel van Wouw dat tot dan toe onder gezamenlijk beheer stond. 

Na 1458 groeide de heerlijkheid Bergen op Zoom verder uit door bedijkingen en het aankopen van heerlijke rechten. In 1480 verwierf de heer van Bergen op Zoom een deel van het versnipperde Gageldonk In 1483 werd de Sint Maartenspolder tussen Hoeven en Oudenbosch bedijkt. Van de heer van Kruiningen werden in 1492 de heerlijke rechten gekocht op Woensdrecht. In 1503 kocht de heer van Bergen op Zoom de heerlijke rechten op de helft van de heerlijkheid Ossendrecht. In 1761 kwam de andere helft aan Bergen op Zoom (de heer was toen markies). In 1525 werd Standdaarbuiten bedijkt. In 1529 kreeg dit dorp een eigen schepenbank. De markies stichtte er een parochiekerk en liet enkele kleinere polders indijken, waarvan de Mancia Winterpolder de voornaamste was. In 1533 werd de heerlijkheid Bergen op Zoom door Keizer Karel V verheven tot graafschap. Hierdoor ontstond de naam Het Markiezaat van Bergen op Zoom.

De heren en markiezen van Bergen op Zoom.

1. Gerard van Wezemaal, zoon van Arnold II van Wezemaal en van Beatrix van Breda. Zijn geboortedatum is niet bekend. Hij overlijdt tussen augustus 1308 en 12 maart 1309. 

2. Arnold van Wezemaal, de zoon van Gerard. Zijn vrouw was Johanna, de dochter van Arnold VI, graaf van Loon. Arnold van Wezemaal overlijdt tussen 27 september 1312 en 21 juli 1313. 

3. Mathildis van Wezemaal, geboren omstreeks 1310, de dochter van Arnold van Wezemaal. Mathildis huwt met Albrecht van Voorne, die in 1331 overlijdt, waarna Mathildis omstreeks 1338 hertrouwt met Reinoud van Kleef.    

4. Johanna van Voorne, de dochter van Albrecht van Voorne en van Mathildis van Wezemaal. Zij is ca. 1325 - 1330 geboren. In 1341 huwt zij met Jan, heer van Valkenburg. Johanna overlijdt kinderloos tussen 12 april 1348 en 8 september 1349. Jan van Valkenburg overlijdt in 1352.

5. Tussen 1351 en 1353 trad de moeder van Johanna, Mathildis van Wezemaal, nogmaals op als Vrouwe van Bergen op Zoom. Zij moest op 13 oktober 1353 afstand doen.

6. Hendrik I van Boutersem. Hij werd op 10 januari 1351 door de hertog van Brabant met de heerlijkheid beleend. Hendrik was gehuwd met Maria van Merksem, de dochter van Gerard III van Wezemaal, heer van Merksem en van Maria van Wilre, vrouwe van Wuustwezel en in Brecht. Hendrik overlijdt omstreeks 1371, Maria van Wilre omstreeks 1391. Hendrik I van Boutersem en Maria van Merksem kregen twee zonen en twee dochters.

7. Hendrik II van Boutersem, de oudste zoon van Hendrik I, was gehuwd met Beatrix van Polanen, de dochter van Jan van Polanen, heer van Breda. Tijdens het bewind van Hendrik II had Bergen op Zoom te maken met de grote stadsbrand in 1397. Hendrik II van Boutersem overlijdt in 1419.

8. Hendrik III van Boutersem is heel kort heer van Bergen op Zoom geweest. Hij overleed kort na zijn vader. Hendrik III was tevens heer van Grimbergen. Hij is gehuwd geweest met Johanna van der Aa, vrouwe van Grimbergen. Uit dit huwelijk werd een dochter, Johanna, geboren.

9. Jan I van Glymes, in 1416 gehuwd met Johanna van Boutersem, de dochter van Hendrik III van Boutersem en van Johanna van der Aa. De blijde intrede van Jan van Glymes en Johanna van Boutersem vond plaats op 3 april 1419. Jan overlijdt in 1427, Johanna in 1430. Zij hadden zes kinderen.

10. Jan II van Glymes, de oudste zoon van Jan I en van Johanna van Boutersem. Hij is geboren op 9 oktober 1417 en huwde in 1444 met Margaretha van Sint Simon, die vermoedelijk op 15-4-1470 is overleden. Jan II doet op 1 maart 1440 zijn blijde intrede te Bergen op Zoom. Jan en Margaretha krijgen dertien kinderen. Van Jan II van Glymes wordt gezegd dat hij wel 50 kinderen zou hebben verwekt. Van 20 van de buitenechtelijke kinderen zijn de namen bekend. Jan II van Glymes had de bijnaam Jan Metten Lippen. Hij overlijdt op 7 september 1494 te Bergen op Zoom. Tijdens het bewind van Jan II werden verschillende gebouwen nieuw gesticht of uitgebreid, zoals de Grote of Sint Gertrudiskerk en het Markiezenhof. 

 

 

11. Jan III van Glymes, zoon van Jan II, geboren te Bergen op Zoom op 15 oktober 1452. Hij huwt in 1488 met Adriana van Brimeu en krijgt bij haar zeven kinderen. Jan III overlijdt op 20 januari 1532, Adriana op 13 mei 1500, wellicht bij de geboorte van Antonius. Onder het bewind van Jan III werden grote werken uitgevoerd, zoals de bouw van het Markiezenhof , de uitbreiding van de Sint Gertrudiskerk en de uitbreiding van het kasteel van Wouw. Jan III was raadsheer van Philips de Schone, van Keizer Maximiliaan en van Keizer Karel V. Hij werd opgenomen in de orde van het Gulden Vlies. 

 

 

 

 

 

 

12. Antonius van Glymes, zoon van Jan III, die hij opvolgde in 1532. Antonius is op 13 mei 1500 geboren. Hij huwt met Jacoba van Croy en krijgt bij haar zes kinderen. Antonius overlijdt op 27-6-1541, Jacoba in 1550. Tijdens zijn bewind werd de heerlijkheid verheven tot Markgraafschap. Antonius was de eerste markies van Bergen op Zoom. Het andere bezit van Antonius van Glymes, Walhain, werd met de verheffing van Bergen op Zoom, het Graafschap Walhain. 

13. Jan IV van Glymes, is geboren op 6 februari 1528 op het kasteel van Borgvliet. Hij huwt met Maria van Lannoy. De inhuldiging tot markies vindt plaats in 1550. Hij was een belangrijk man: 

- hij bekleedt belangrijke posten in de nationale politiek;

- speelde een grote rol in het voorspel tot de Tachtigjarige oorlog.

Jan IV overlijdt kinderloos op 21-5-1567, in Segovia in Spanje, aan de gevolgen van letsel dat hij vˇˇr de aanvang van zijn reis had opgelopen. Met de dood van Jan IV van Glymes sterft het Huis Glymes uit. 

14. Maria Margaretha van Merode. Tot 1577 nam de Spaanse koning het Markiezaat in bezit. Toen werd Maria door de Staten van Brabant met het Markiezaat beleend. Maria Margaretha is geboren in 1560. Zij is de dochter van Jan van Merode en is de nicht van Jan IV van Glymes. Op 4 februari 1578 huwt zij met Jan van Wittem, baron van Boutersem en Heer van Beersel. Het echtpaar Boutersem - Van Merode bestuurde de stad slecht vier jaar. Na hun keuze voor de Spaanse zijde in 1580 en hun vestiging op het kasteel van Wouw, werd in 1580 het Markiezaat geschonken aan Prins Willem van Oranje en na diens dood in 1584 aan diens zoon Maurits. Onder het Markiezaat vielen toen nog de stad Bergen op Zoom en omgeving, Fijnaart en Ruigenhil. Het land van Wouw en een groot deel van het Oostkwartier bleven Spaansgezind. Maria Margaretha van Merode en markies Jan van Wittem overlijden in 1588. Het echtpaar had drie dochters. Een van de dochters is begraven in de St. Gertrudiskerk te Bergen op Zoom op 7-8-1580.

15. Maria Mencia van Wittem, geboren op 29 augustus 1581 te Wouw, oudste dochter van Jan van Wittem en van Maria Margaretha van Merode Maria Mencia werd in 1588 door de koning van Spanje met het Markiezaat beleend. Het duurde echter tot 1609 dat zij als markiezin werd ingehuldigd. Maria Mencia van Wittem huwt in 1599 met Herman, Graaf van den Bergh. De graaf overlijdt in 1611. In 1612 hertrouwt Maria met Willem van Melun. Zij overlijdt in 1613.

16. Maria Elisabeth I Clara van den Bergh, de dochter van Herman van den Bergh en van Maria Mencia van Wittem. Zij is geboren op 22 augustus 1610 en overlijdt kinderloos in 1633. Op 18 oktober 1625 huwt zij met haar neef Albert, Graaf van den Bergh.

17. Maria Elisabeth II van den Bergh, de nicht van Maria Elisabeth I Clara, is geboren in 1613. Zij is de dochter van Hendrik, Graaf van den Bergh. Op 19 maart 1630 huwt zij met Eitel Fritz, Prins van Hohenzollern. In 1635 wordt zij met het Markiezaat beleend, maar eerst na de Vree van Munster in 1648 kon zij in Bergen op Zoom haar intrede doen. Er waren veel problemen met Albert, Graaf van den Bergh, die na de dood van zijn echtgenote Maria Elisabeth I Clara, aanspraken bleef doen gelden op het Markiezaat, waarmee hij zelfs door de koning van Spanje in 1641 wordt beleend. Eerst in 1650 zag Albert af van zijn aanspraken, mede omdat Maria Elisabeth II haar rechten op het graafschap Bergh opgaf. De markiezin overlijdt te Bergen op Zoom op 29-11-1671. 

18. HenriŰtte Francisca, Prinses van Hohenzollern, dochter van Maria Elisabeth II, is omstreeks 1642 geboren. Zij huwt in 1662 met Frederik Maurits II de la Tour d'Auvergne. In 1672 wordt zij met het Markiezaat beleend, doch wordt eerst op 25 februari 1681 ingehuldigd. Het echtpaar krijgt negen kinderen. Gedurende twee perioden, namelijk van 1672 tot 1678 (de oorlog tussen de Republiek der Verenigde Nederlanden en Frankrijk) en van 1688 tot 1697 ( de Negenjarige Oorlog) werd haar het bewind over het Markiezaat ontnomen ten faveure van Koning - Stadhouder Willem III. De markiezin overlijdt op 17 oktober 1698. Een zoon van Henriette overlijdt op 17-5-1664.

19. Franšois Egon de la Tour d'Auvergne wordt in 1698, na de dood van zijn moeder, met het Markiezaat beleend. Hij is geboren in 1675. Hij huwt in 1707 met Maria Anna van Arenberg. Franšois overlijdt te Douai op 27-7-1710. Zijn lichaam werd bijgezet in het Wilhelmietenklooster te Huijbergen.

20. Maria HenriŰtte de la Tour d'Auvergne, dochter van Franšois Egon, wordt geboren in 1708. Zij huwt in 1722 met Johan Christiaan van Sulzbach. Terzelfder tijd wordt zij te Bergen op Zoom als markiezin ingehuldigd. Maria HenriŰtte overlijdt in 1728. 

21. Karel Philip Theodoor van Sulzbach, geboren in 1724, zoon van Maria HenriŰtte de la Tour d'Auvergne. Hij treedt vanaf 1742 op als markies van Bergen op Zoom. Vanaf het overlijden van zijn moeder tot aan 1742 trad als voogdes en bestuurder van het Markiezaat op zijn overgrootmoeder, de douariaire van Arenberg. Karel Philip Theodoor werd in 1777 ook Keurvorst van Beieren. Hij overlijdt in 1799 en was de laatste markies van Bergen op Zoom.

Karel Philip Theodoor van Palts-Sulzbach en

zijn echtgenote Elisabeth Maria Augusta van Palts

 

Naar volgende pagina